Ekoloji Arşivi Açık Erişim ve Kurumsal Arşiv Politikası Yönergesi

Bu yönerge, Ekoloji Arşivi adresli kamusal platform ve açık erişim sisteminde verilerin arşiv olarak depolanması, kullanılması, yönetilmesine ilişkin usul ve esasları kapsar.

Madde 1

Amaç:

Ekoloji Arşivi, kent ve çevre mücadelesindeki kişi ve toplulukların bilgi ve belgelerinin kamusal bir platformda, uzun dönemli derlenmesini, korunmasını, yaygın şekilde kullanılmasını ve geliştirilmesini amaçlar.

Madde 2

Tanımlar:

Açık Erişim

Bilimsel yayınların tam metinlerine, finansal, yasal ve teknik engeller olmaksızın; kamuya açık bir biçimde, internet aracılığıyla, ücretsiz olarak erişilebilir olmasıdır. Kullanıcılar bu yayınları okuyabilir, indirebilir, kopyalayabilir, dağıtabilir, yazdırabilir, arayabilir veya bu makalelerin tam metinlerine bağlantı verebilir, dizinlemek için tarayabilir, bir yazılıma veri olarak aktarabilir ya da her türlü yasal amaç için kullanabilir. Bilimsel yayınların tam bir sürümü açık erişime, sınırsız dağıtıma, birlikte çalışabilirliğe ve uzun dönemli arşivlemeye olanak sağlamak için en azından bir çevrimiçi açık arşivde depolanır.

Ekoloji Arşivi Bileşenleri:

Ekoloji Arşivi Türkiye’de kent ve çevre koruma alanında aktif görev alan tüm kişi, kurum ve kolektiflerin ortak arşividir. Bu nedenle tüm kişiler ve kurumlar bu sistemin doğal üyesi olarak kabul edilir. Veri yüklemek isteyen ve sistemin bileşeni olmak isteyen kişi ve topluluklara ait usuller ayrı bir yönerge ile düzenlenecektir.

Depolama

Kent ve çevre koruma alanında uzun vadeli veya tarihsel değere sahip bilgiyi belirleme ve gelecek nesillerin erişimi için koruma/saklama sürecidir.

Bütçe

Ekoloji Arşivinin yıllık olarak oluşturduğu ve arşivin kurumsal olarak yönetilmesi için kullanılan bütçeyi ifade eder.

Ambargo

Araştırma sonuçlarının belli bir süre (6-12 ay -vs.) erişime kapalı olmasını ifade eder. (Müellifin belirlediği tarihe kadar kaynağın çevrimiçi erişime kapatılması.)

Telif Hakkı

Kurum/Kuruluşların/Kişilerin her türlü fikri çabası ile ürettiği ürünler üzerinde hukuken sağlanan haklardır.

Lisanslar

CC BY Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eserinizi dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir. Bu sunulan en kullanışlı lisanstır. Bu lisans eserin mümkün olduğu kadar çok kullanılması ve yayılması için önerilir.

CC BY-SA Bu lisans eseri kullanan kişilere kendi eselerini de aynı lisanla lisansladıkları sürece, karıştırma, ince ayar yapma, ve üzerine çalışma hakkı verir. Bu lisans genelikle "copyleft"ten bağımsız ve açık erişim yazılım lisansları ile karşılaştırılır. Wikipedia bu lisansı kullanmaktadır ve Wikipedia gibi içeriklerden ya da benzerlerinden yararlanan eserler için önerilmektedir.

CC BY-ND Bu lisans, diğerlerinin eserinizi ticaride dahil olmak üzere herhangi bir amaç için kullanmalarına izin verir; ancak düzenlenmiş biçimde başkalarıyla paylaşılamaz ve eser sahibine atıf sağlanmalıdır.

CC BY-NC Bu lisans, diğerlerinin ticari olmayan amaçla eserinizi karıştırarak farklı bir sürümünü olusturmasına, ince ayar yaparak geliştirmesine, ya da eserinizin üzerine inşa ederek kendi eserlerini oluşturmasına izin verir. Onların yeni eserleri gayri-ticari olmak ve size de atıfta bulunmak zorunda olmasına ragmen, onlar ortaya çıkan türetilmiş eserlerini aynı şartlar ile lisanslamak zorunda değildir.

CC BY-NC-SA Bu lisans diğerlerinin ticari olmayan amaçla eserinizi karıştırarak, ince ayar yaparak, ya da üzerine geliştirerek kendi eserlerinde kullanmasına izin verir ve kullanan eserin orjinal lisansının aynısı ile yeni ürünü lisanlamaladır.

CC BY-NC-ND Bu lisans 6 lisans içinde en sınırlayıcı olandır. Eseriniz size alıntı vererek indirilebilir ya da paylaşılabilir ancak değiştirilemez ve ticari amaçla kullanılamaz.

Açık Erişim / Ambargo Süresi Sonunda Açık Erişim

Ekoloji Arşivi, araştırmalarını “açık erişim” seçeneği ile yayımlatmak isteyen mensuplarını destekler. Yazarların yayıncılarla yaptıkları anlaşmalar ve depolama seçenekleri göz önüne alındığında çalışmalara erişim, “kamuya açık erişim” ve “ambargo süresi sonunda açık erişim” olmak üzere iki başlıkta uygulanır.

Madde 3

Kapsam

Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi, Ekoloji Arşivi tarafından doğrudan ya da dolaylı olarak desteklenen ve Ekoloji Arşivi mensupları tarafından gerçekleştirilen tüm çalışmaları kapsar. Kurumsal ve Açık Erişim Arşivi’nin kurulmasına ilişkin koordinasyonu ve stratejiyi Ekoloji Kolektifi Derneği sağlar. Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi’nin içeriği aşağıdaki gibi materyallerden oluşur:

  • Afişler
  • Broşürler
  • Makaleler
  • Dava Dosyaları
  • Özel Koleksiyonlar
  • Kitaplar
  • Teknik Raporlar

Madde 4

Teknik Yöntem:

Açık Arşivler Girişimi Üst Veri Harmanlama Protokolü (OAI-PMH) standartlarına uygun bir açık erişim sisteminin kurulması yöntemi kabul edilmiştir.

Madde 5

İlkeler:

  • Ekoloji Arşivi bilginin metalaşmadan bir kamusal müşterek olarak paylaşılmasını ve yeniden üretilmesini,
  • Ekoloji alanındaki kişilerin ve toplulukların koruduğu bilgi ve belgelerin açık arşiv temelinde bir platform haline gelmesini,
  • Kişilerin ve toplulukların verilerinin değişim değeri amaçlı kullanılması halinde, eser sahiplerinin bu haklarını kullanmasını temin etmeyi,
  • Kamusal bilginin kolektif bir dayanışma ile maliyetlerinin karşılanmasını ilke olarak kabul eder.

Madde 6

Yayınlama ve Yararlanma Hakkı

  • Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sisteminde bilgi kaynaklarını yayınlanma ve onlardan yararlanma hakkı aşağıda belirlenen koşullarda gerçekleştirilir,
  • Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi’ndeki çalışmaların tam metinlerine serbest erişim, yazarın (kurumların) kararına ve yayının telif hakkı durumuna bağlıdır.
  • İsteyen her kurum Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi’nde kayıtlı çalışmalara serbestçe erişip, bunları özgürce kullanabilir.
  • Ekoloji Arşivi mensupları, kurumda çalıştıkları sürece ürettikleri her türlü çalışmayı, İnternet aracılığı ile işlem yaparak Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi’nde yayımlamak üzere tüm kopyalarını (ilk kopyası, son kopyası v.b.) saklı tutmalıdır.
  • Telif hakkı üçüncü kişi veya kurumlarda olan yayınlar, telif hakkı koşullarına göre Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi'nde arşivlenir.

Madde 7

Ekoloji Arşivi Destekçileri ve Organları

Ekoloji Arşivi Gönüllü Destekçileri

Ekoloji arşivinin kurumsal olarak yapacağı çalışmalarına maddi açıdan destek veren kişilerden oluşan gönüllü kişi ve kurumlardır. Bu kişilerin ve kurumların kim olduğu kural olarak internet sayfası üzerinden duyurulur.

Ekoloji Arşivi Danışma Kurulu

Ekoloji Arşivi kurucular kurulunun çağrısıyla toplanan kişi ve kurum temsilcilerinden oluşan, arşiv politikası ve eğilimleri hakkında genel yönergeleri oluşturan kuruldur.

  • İlgili kişi ve kurumların arşiv verilerini Ekoloji Arşiv’inde depolamaları ve paylaşmaları için bilgilendirmeler yapar.
  • Üye kurumların yıllık arşiv kullanımı performans değerlendirme raporlarını çıkarır.
  • Kurul Ekoloji Arşiv’ine gönderilen sayısal verileri inceler ve üye kuruluşlara gerekli uyarıları yapar, çevrimiçi yayınlamak için onay verir. Tüm işleyiş sistem üzerinden yapılır.
  • Sistem yönetim yetkilerinin tanımlanmasına karar verir.
  • Arşiv yazılımının kurulumu, güncellenmesi, yedeklenmesi, uzun dönem korunarak saklanması, güvenliğinin sağlanması ve Ulusal / Uluslararası arşiv sistemleriyle uyumlu standartlarda üstveri üretilmesi diğer platformlarla verilerin paylaşılması süreçlerini yürütür.
Ekoloji Arşivi Yönetim Kurulu

Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi’nin çalışmalarını yürüten kuruldur. Kurul, Ekoloji Arşivi kurucular kurulunun çağrısıyla toplanan Danışma Kurulu üyeleri arasından 2 üye ve arşiv çalışanları arasından seçilen 3 üye olmak üzere 5 kişi tarafından oluşturulur. Bu kurul 2 yıl için seçilir.

Yetki ve Sorumluluklar

Ekoloji Arşivi Yönetim Kurulu tarafından oluşturulan bütçeye ait gelir ve giderleri yönetmek, Ekoloji arşivi kurumsal politikaları doğrultusunda Danışma kuruluna rapor vermek arşiv yönetim kurulu sorumluluğu altındadır. Arşiv raporları, çalışanlar tarafından oluşturulan sekreterya tarafından hazırlanır. 6 ayda bir kez Danışma kuruluna sunulur. Ekoloji Arşivi Yönetim Kurulu, 3 ayda bir kez Ekoloji Kolektifi Derneği Yönetim Kuruluna yazılı olarak programı hakkında yazılı rapor verir.

Madde 8

Ekoloji Arşivi Bileşenlerinin Başvurusu, Üyelik ve Sistem Kullanımı

Ekoloji Arşivi kurumsal üyeliklerini yazılı olarak yapar, sisteme üye olmak isteyen tüm kurumlar entelektüel birikimlerini içeren bir talep mektubuyla ekoloji arşivi yönetim kuruluna sunar.

Ekoloji arşivi üyesi olmak isteyen kurumların arşiv ve üyeliklerinin kabulü ardından oryantasyon eğitimleri arşiv çalışanları tarafından hazırlanan eğitim programına uygun olarak yapılır. Sistemin kullanım koşulları eğitimle aktarılır. Eğitime katılan kurumların belirleyeceği temsilciler verilerini sisteme girmek üzere kararlaştırılan süre içinde arşiv sistemine kendi adlarına oluşturulan koleksiyona, arşiv standartlarına uygun olarak yükler. Bu konudaki düzenlemeler yukarıda anılan Ekoloji Arşivi Bileşenleri Yönergesinde ayrıntılı olarak düzenlenecektir.

Ekoloji Arşivi’nde yayınların depolanmasından ve bu yayınlar için erişim politikalarının tanımlanmasından (açık erişim, ambargolu açık erişim, sınırlı erişim) ilk yazar (kurum) sorumludur. Yayınların depolama sırasında ya da daha sonra mümkün olan en kısa zamanda erişime açılması şarttır. Ekoloji Arşivi, sınırlı erişim yayınların yazarlarına kullanıcılardan gelen bireysel e-baskı (electronic print) isteklerini karşılama izni verir. İlk gönderici sağlanan bibliyografik verilerin kalitesinden sorumludur.

Ekoloji Arşivi Bileşeni Kurumlar, entelektüel katkı sağladığı tüm çalışmalarının, ambargo ve benzeri koşullar nedeniyle sınırlandırılmış veya tamamen engellenmiş olmadığı sürece, son sürümlerinin Ekoloji Arşivi Sistemi’nde depolanmasını onaylar.

Her Ekoloji Arşivi mensubu entelektüel katkı sağladığı çalışmasının Ekoloji Arşivi Kurumsal Açık Erişim Sistemi’nde kamuya açık olarak dağıtım ve koruma prensiplerine uygun olarak depolanacağını kabul eder.

Yasal koşullar çerçevesinde, her Ekoloji Arşivi Bileşeni kurum çalışmalarını yayıncılarla yapmış olduğu anlaşmaların koşullarını ihlal etmeyecek şekilde tüm dünyada geçerli bir lisans anlaşması ile Ekoloji Arşivi Sistemi’nde depolamaya onay verir. Bu konuda bir sözleşme düzenlenir.

Farklı kurum personelleriyle ortak çalışma üreten Ekoloji Arşivi Bileşenleri çalışmasını Ekoloji Arşivi Açık Erişim Sistemi’nde depolamakla yükümlüdür. Birden fazla Ekoloji Arşivi Bileşeni tarafından gerçekleştirilmiş çok yazarlı çalışmalarda kaynağın depolanma sorumluluğu başyazara (kuruma) aittir.

Ekoloji Arşivi tüm üye kurumları mümkünse yayınlarının telif haklarını korumaya; yayın yılına bakılmaksızın kitap, kitap bölümü, rapor, çalışma belgesi vb. gibi tüm yayınlarını ve araştırma çıktılarını Ekoloji Arşivi Kurumsal Arşivinde depolamaya; yayıncıların koşulları izin verir vermez yayınlarının tam metinlerini Ekoloji Arşivi Kurumsal Arşivi aracılığıyla erişime açmaya teşvik eder. Yayınların depolanması hiçbir şekilde kurumların yayıncı tercihini ve yayın mecrasını sınırlamaz.

Madde 9

Uygulama ve Yürürlük

Bu yönerge Ekoloji Kolektifi Derneği Yönetim Kurulu’nun onayı ile uygulamaya girer. Yönergenin uygulaması, Ekoloji Kolektifi Derneği Yönetim Kurulu tarafından yukarıdaki yönergeye göre seçilen, Ekoloji Arşivi Komisyonu Yönetim Kurulu tarafından yürütülür.